Dotknęli betonu, wiedzą jak się zachowuje i co się wiąże z jego stosowaniem

– Teraz wiem, że nie chcę siedzieć tylko przy laptopie i projektować, ale chcę też być na placu budowy i ingerować w proces budowlany. Podczas warsztatów mogliśmy poznać beton jako materiał. I pod względem teorii, i pod względem możliwości projektowania. Jaka może być kolorystyka, jaka faktura betonu. Czego beton potrzebuje, co lubi. Mogliśmy się naprawdę wiele nauczyć. Jestem przekonana, że przy następnym projekcie, w moim przypadku przy projekcie magisterskim, beton będzie grał główną rolę – powiedziała Amelia Bakun, studentka V roku Wydziału Architektury Politechniki Białostockiej. Już po raz ósmy studenci architektury z całego kraju spotkali się w dniach 15-19 września 2025 r. w Krakowie na Warsztatach Studenckich Architektura Betonowa. Ich zadaniem było zaprojektowanie i wykonanie z betonu „Tronu Rektora”.

W Warsztatach Studenckich Architektura Betonowa, które odbyły się w dniach 15-19 września 2025 r. wzięło udział 34 studentów wydziałów architektury z 8 uczelni z całego kraju: Politechniki Krakowskiej, Politechniki Gdańskiej, Politechniki Białostockiej, Politechniki Poznańskiej, Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, Politechniki Warszawskiej, Politechniki Łódzkiej i Politechniki Wrocławskiej.
Organizatorami wydarzenia, które odbywa się co dwa lata, były:
– Stowarzyszenie Producentów Cementu
– Katedra Projektowania Architektonicznego Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej
– Katedra Technologii Materiałów Budowlanych Wydziału Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Akademii Górniczo-Hutniczej.
przy współudziale firm PERI Polska i Dyckerhoff Polska.
WAB odbyły się pod patronatem: Stowarzyszenia Architektów Polskich, redakcji Builder i redakcji BTA.

W otwarciu warsztatów wzięli m.in. udział: prof. Magdalena Kozień-Woźniak – dziekan WAPK, prof. Tomasz Kozłowski – kierownik Katedry Projektowania Architektonicznego WAPK, Zbigniew Pilch – dyrektor marketingu i public affairs Stowarzyszenia Producentów Polskich oraz dr Przemysław Bigaj.

Warsztaty to wyjątkowe wydarzenie, podczas którego studenci architektury zdobywają wiedzę i umiejętności z zakresu projektowania z betonu. W ciągu pięciu dni, pod kierunkiem architektów i technologów betonu, musieli poznać tajniki projektowania przy użyciu betonu i zaprojektować tytułowy „Tron Rektora”. Ze studentami pracowali także: prof. Anna Mielnik, dr Marek Początko i dr Grzegorz Twardowski. Konsultacje technologiczne prowadzali: inż. Zbigniew Pilch (SPC), inż. Krzysztof Kuniczuk (TBAiS) oraz inż. Sławomir Stożek (PERI Polska). Stworzony projekt trzeba było zaszalować przy udziale cieśli i zbrojarzy, a następnie odlać z betonu. Finałem warsztatów było rozszalowanie tronu – rankiem, piątego dnia warsztatów.

DOTKNĘLI MATERIAŁU, WIEDZĄ JAK SIĘ ZACHOWUJE I CO SIĘ WIĄŻE Z JEGO STOSOWANIEM

Na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej trwał drugi dzień warsztatów. Dr Przemysław Bigaj, który konsultował powstawanie projektów, był zadowolony z pracy studentów. – Idzie nam coraz lepiej. Dzisiaj już 4 trony weszły w fazę realizacji. Studenci najpierw rozrysowali je w rysunkach roboczych. Potem wykonali modele robocze tronów, które przeznaczone są dla pracowników budowlanych. Są na nich rozpisane wymiary tronów – wyjaśniał Przemysław Bigaj. – Z poprzednich warsztatów wiemy, że te modele w skali 1:10 są najlepszym elementem, który pozwala komunikować studenta z wykonawcą. Cieśle i zbrojarze, patrząc na ten model roboczy, czytają z niego lepiej niż z rysunków, które studenci wcześniej przygotowali. Taka komunikacja między studentami a wykonawcami poprzez model roboczy przynosi najlepsze efekty.

Fizyczna realizacja tronów odbywała się na Wydziale Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Akademii Górniczo-Hutniczej. Studenci omówili tam z wykonawcami przygotowanie szalunków i zbrojenia tronów.

– Obecnie kontynuują realizację plansz finalnych projektu. Studenci stworzyli także modele 3D tronów, dzięki czemu możemy bardzo precyzyjnie podać ilość mieszanki betonowej koniecznej do wykonania każdego tronu – średnio ok. 0,2 metra sześciennego na 1 tron. Na podstawie stworzonych modeli spróbujemy wydrukować te trony. Widzimy, że studenci coraz częściej posługują się technikami cyfrowymi – dodał dr Bigaj.

Studenci wysłuchali wykładu o betonie architektonicznym inż. Krzysztofa Kuniczuka, niezależnego doradcy w zakresie betonów architektonicznych i specjalistycznych. Krzysztof Kuniczuk przedstawił realizacje, w których odpowiadał za beton architektoniczny, m.in. Muzeum Wojska Polskiego, Tatrzańskie Archiwum Planety Ziemia, Muzeum Sztuki Nowoczesnej czy Park Akcji „Burza” pod Kopcem Powstania Warszawskiego, który w 2024 r. zdobył tytuł Najpiękniejszej Przestrzeni Publicznej w Europie.

Studenci szczególnie interesowali się zastosowaniem materiałów z recyklingu przy wykonawstwie specjalnego betonu architektonicznego. Krzysztof Kuniczuk apelował do przyszłych architektów, by precyzyjnie określali w projekcie, jaki efekt chcą osiągnąć i przy wykorzystaniu jakich materiałów, gdyż wykonawcy często upraszczają i optymalizują projekt.

– Z betonu można wykonać praktycznie wszystko. Nie ma takiego rozwiązania, którego nie da się zrobić. To materiał bardzo elastyczny. Żeby dobrze zrealizować projekt z wykorzystaniem betonu jest jedna recepta: próbować, próbować i jeszcze raz próbować, i patrzeć jaki jest efekt – tłumaczył Krzysztof Kuniczuk.

Jego zdaniem takie warsztaty powinny odbywać się częściej, także na innych uczelniach technicznych. – Jeżeli architekci już na drugim czy trzecim roku studiów stykają się z betonem, to potem wiedzą co to jest. Dotknęli materiału, wiedzą jak się zachowuje i co się wiąże z jego stosowaniem – mówił Krzysztof Kuniczuk.

PROJEKTY ZACZĘŁY SIĘ MATERIALIZOWAĆ

– Bardzo to szczęśliwy dzień, bo dzisiaj zaczynają się materializować wasze projekty – powiedział Zbigniew Pilch, dyrektor marketingu i public affairs Stowarzyszenia Producentów Cementu. Trzeciego dnia Warsztatów Architektura Betonowa studenci architektury odwiedzili firmę PERI – globalnego producenta deskowań oraz wysłuchali wykładów przedstawicieli firm Dyckerhoff Polska i PERI. Ale przede wszystkim kontynuowali prace związane z wykonaniem szalunków i zbrojenia projektowanych „Tronów Rektora”.

Firma PERI, globalny producent deskowań, ma 150 magazynów na całym świecie, a jeden z nich znajduje się w Jaworznie.

– Historia naszej firmy rozpoczęła się 54 lata temu. „Peri” to starogreckie słowo „wokół”, czyli w tym przypadku „wokół betonu” – mówił Robert Tiszbierek, kierownik magazynu PERI Polska. Pół wieku temu firma zaczynała produkcję od dźwigarów i płyt, a obecnie ma w asortymencie 4,5 tys. elementów. W Jaworznie na powierzchni 5 ha zgromadzono ok. 10 tys. ton stali, które można wykorzystać praktycznie do realizacji każdej budowli.

Robert Tiszbierek tłumaczył, że wiele czynników ma wpływ na jakość betonu architektonicznego. Sklejki pokrywające deskowania wytrzymują 2-3 lata, czyli ok. 120 betonowań.

PERI wiele robi dla ochrony środowiska. By zachować wysoką jakość powierzchni betonowych, trzeba dbać o jakość deskowania. – Musimy oszczędnie gospodarować tym, co mamy. Deskowania są myte pod ciśnieniem 800 atmosfer, który, może zmyć każdy beton, by przygotować deskowania dla kolejnego klienta. Każdego miesiąca ok. 13 tys. m² sklejki jest czyszczone, a 800 m² jest wymieniane, by zapewnić wysoką jakość deskowania.

Po południu studenci przejechali na teren Katedry Technologii Materiałów Budowlanych Wydziału Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Akademii Górniczo-Hutniczej. Tam przy pomocy cieśli i zbrojarzy przygotowywali formy, w których zostały odlane z betonu zaprojektowane przez nich „Trony Rektora”.

Studenci wysłuchali także wykładów: Piotra Dzięgielewskiego z PERI Polska i Grzegorza Owcy z Dyckerhoff Polska.

NIE TYLKO PROJEKTOWAĆ, ALE TEŻ BYĆ NA PLACU BUDOWY

Czwartego dnia Warsztaty Architektura Betonowa weszły w decydującą fazę. Przygotowane szalunki „Tronów Rektora” zostały wypełnione mieszanką betonową.

Dostawcą betonu była firma Dyckerhoff Polska. – Współpraca producenta betonu z architektami nie jest zacieśniona w takim zakresie, jakbyśmy chcieli. Są pewne wytyczne od architektów i projektantów, które musimy spełnić, ale ciałem pośredniczącym jest zwykle generalny wykonawca lub zamawiający. Najczęściej rozmowy i konsultacje z architektami odbywają się podczas realizacji inwestycji na terenie dużych miast lub przy spektakularnych realizacjach. Tam gdzie jest zapotrzebowanie na betony architektoniczne czy betony barwione. Często są to także realizacje oparte o wytyczne konserwatorów zabytków. Dlatego cieszę się ze spotkania ze studentami architektury przy okazji warsztatów – mówił Grzegorz Owca z Dyckerhoff Polska. – Każda taka inicjatywa związana ze spotkaniem ze studentami architektury będzie procentować w przyszłości. Każda osoba, która będzie miała styczność z cementem, z betonem, z jego produkcją i dostarczaniem, będzie inaczej postrzegała ten materiał, nie tylko z perspektywy kartki w Excelu.

Reprezentujący organizatora warsztatów Zbigniew Pilch, dyrektor marketingu public affairs Stowarzyszenia Producentów Cementu, apelował do studentów, by nie bali się forsować swoich pomysłów. – Pamiętajcie, najważniejsze jest to, że nie możecie się bać. Musicie wierzyć, że pomysł na beton architektoniczny, który macie w głowie, jest do zrealizowania. Jak nie będziecie się bać, to potem przy pomocy inżynierów – ekspertów od deskowań czy betonu architektonicznego wasze projekty da się wykonać – tłumaczył Zbigniew Pilch i przywołał przykład architekta Pawła Wolanina z pracowni WXCA, który wymyślił wzór szewronu odwzorowany na ścianach Muzeum Wojska Polskiego.

– Wykonanie szewronów z betonu architektonicznego było bardzo trudne i m.in. konsultowane przez Krzysztofa Kuniczuka. Dzisiaj te szewrony oceniane są jako „mistrzostwo świata”. Więc nie bójcie się, a będziecie tworzyć piękne dzieła. Dzięki takim informacjom, które wam podajemy na warsztatach, będziecie bardziej świadomi, jak posługiwać się dostępnymi narzędziami. Żeby to, co sobie wymyślicie, zostało zrealizowane – dodał Zbigniew Pilch.

MOŻNA STWORZYĆ COŚ ZUPEŁNIE NOWEGO

Mieszanka betonowa, która 18 września 2025 r. wypełniła szalunki „Tronów Rektora”, została wyprodukowana i dowieziona przez firmę Dyckerhoff Polska z wytwórni przy ul. Pułkownika Dąbka w Krakowie.
Jak poinformował Marek Mucha, technolog betonu Dyckerhoff Polska, formy zostały wypełnione betonem architektonicznym, samozagęszczalnym, wyprodukowanym na cemencie CEM I (80%) w połączeniu z CEM III (20%).
– Warunki atmosferyczne są dobre, temperatura zewnętrzna dochodzi do 20 stopni Celsjusza, więc sądzę, że jutro rano nie powinno być problemów z rozszalowaniem tronów – mówił Marek Mucha.
Laborant pobrał próbki mieszanki betonowej, które zostaną przebadane w laboratorium Dyckerhoff Polska.
Studenci, którzy brali udział w każdym etapie przygotowania „Tronów Rektora”, z niepokojem, ale też z nadzieją czekali na transport mieszanki betonowej, który dotarł na teren Akademii Górniczo-Hutniczej w godzinach popołudniowych.
– Po raz pierwszy biorę udział w betonowaniu zaprojektowanego przez siebie obiektu. To bardzo fajne uczucie. Cieszę się, że mogliśmy być przy wykonywaniu szalunków, przy zbrojeniu i silikonowaniu, a na koniec przy wylewaniu betonu. Wszystkiego mogliśmy dotknąć i wypróbować – mówiła Amelia Bakun, studentka V roku Wydziału Architektury Politechniki Białostockiej. – Wydaje mi się, że najtrudniejszą częścią warsztatów był etap projektowania. Każdy z nas miał swoje pomysły, swoje wymagania. Mieliśmy narzucone pewne ograniczenia pod kątem konstrukcji i zbrojenia. Więc nie mogła to być w pełni dowolna forma. Prowadzony potem pod okiem specjalistów proces wykonywania szalunków, zbrojenia czy betonowania – to była czysta przyjemność. Mamy wrażenie, że bierzemy udział w takiej mikrobudowie prowadzonej przy współpracy z fachowcami – budowlańcami. Przyjazd betonowozu był takim punktem kulminacyjnym. Teraz wiem, że nie chcę siedzieć tylko przy laptopie i projektować, ale chcę też być na placu budowy i ingerować w proces budowlany. Podczas warsztatów mogliśmy poznać beton jako materiał. I pod względem teorii, i pod względem możliwości projektowania. Jaka może być kolorystyka, jaka faktura betonu. Czego beton potrzebuje, co lubi. Mogliśmy się naprawdę wiele nauczyć. Jestem przekonana, że przy następnym projekcie, w moim przypadku przy projekcie magisterskim, beton będzie grał główną rolę – powiedziała Amelia Bakun.

Zdaniem prof. Anny Mielnik z Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej 4. dzień warsztatów jest najbardziej ekscytującym dla studentów.
– Studenci czekali na chwilę wypełniania szalunków betonem. Oceniam, że uczestnicy naszych warsztatów są zaangażowani, zwarci i gotowi. Bardzo dużo czasu spędzili nad wszystkimi fazami projektu. Współpracowali w grupach, pomagali sobie nawzajem – podsumowała prof. Anna Mielnik. – Moim zdaniem z przygotowanych 6 projektów 3 projekty tronów są bardzo oryginalne. Studenci pokazują nam, że nie wszystko jeszcze wykonaliśmy w betonie i można stworzyć coś zupełnie nowego.

DZIEŃ PRAWDY CZYLI „TRONY REKTORA” ROZSZALOWANE

Piątego dnia warsztatów sześć „Tronów Rektora” zostało rozszalowanych i betonowe rzeźby ukazały się swoim twórcom.

Po 19 godzinach w akredytowanym laboratorium WIMiC AGH zmierzono wytrzymałość na ściskanie próbek betonu zabudowanego w tronach, która wyniosła 13,5 MPa. – To stosunkowo wysoka wytrzymałość, która pozwala na rozszalowanie tronów. Wytrzymałość będzie coraz wyższa z godziny na godzinę – ocenił prof. Artur Łagosz z WIMiC AGH.

Rozszalowanie tronów rozpoczęło się już po godzinie 7. Stanisław Kargul, kierownik robót z firmy Risto z Proszowic, którego ekipa odpowiadała za szalowanie i zbrojenie tronów, był zadowolony z efektu finalnego.

– Po raz szósty biorę udział w przygotowaniu szalunków, ale za każdym razem jest to dla mnie wyzwanie, jako dla cieśli. Podczas szalowania musimy sobie wyobrazić odwrotność, czyli negatyw projektu. Dobrze, że już we wtorek dostaliśmy projekty i mogliśmy zacząć wykonywać szalunki. Przy przygotowaniu szalunków pracowało nas siedmiu, ale dzięki temu wszystko poszło sprawniej i udało się wypełnić szalunki betonem kilka godzin wcześniej niż 2 lata temu. Mieszanka betonowa była bardzo dobra. W większości przypadków została też dobrze, dogłębnie zawibrowana z udziałem studentów – mówił Stanisław Kargul i ocenił, że ładniej wyszły prostsze formy, które nie miały zakamarków szalunkowych. Prostsze konstrukcje są zawsze bardziej efektowne niż te bardziej skomplikowane – dodał.

Z efektu rozszalowania zadowolony był także Grzegorz Gancarz z PERI Polska, reprezentujący dostawcę deskowań. – Przy obecnym rozwoju technologii, kiedy możemy stosować nowoczesne narzędzia do wykonania form deskowaniowych, coraz łatwiej jest nam te rzeczy wykonywać. Jednakże są pewne ograniczenia, które nie pozwalają nam zrobić wszystkiego – mówił Grzegorz Gancarz. – Dzięki współpracy przy organizacji Warsztatów Architektura Betonowa mamy możliwość pokazania przyszłym architektom tego, z czym będą musieli się mierzyć w przyszłości, w swoim życiu zawodowym. Zapoznają się ze specyfiką pracy w życiu dorosłym i poznają nasz asortyment, dzięki któremu będą mogli potem łatwiej wykonywać swoją pracę. Poznają od środka nasze systemy i przychodząc za kilka lat do pracy, nie będą już „świeżymi ludźmi”. Branża deskowaniowa nie jest prostą, jak niektórym się wydaje, i po przyjściu do pracy ten cykl wdrożeniowy trochę trwa. Więc warsztaty to inwestycja w ludzi, którym mniej czasu będziemy musieli potem poświęcić na wprowadzenie w arkana wiedzy o deskowaniach – wyjaśnił Grzegorz Gancarz.

Prof. Tomasz Kozłowski przypomniał, że betonu architektonicznego nie ocenia się tuż po rozszalowaniu, ale dopiero po kilku dniach.

– Cały tydzień denerwowaliśmy się, czy wszystko nam wyjdzie. Czy trony zostały dobrze zaprojektowane, czy zostały dobrze zaszalowane i dobrze zazbrojone. Po zdjęciu szalunków okazało się, że wszystko wyszło pięknie, a beton powoli nabiera szlachetnego koloru – podsumował prof. Tomasz Kozłowski. – Studenci są bardzo zadowoleni z udziału w naszych warsztatach. Przytoczę tylko słowa jednego z panów wykonujących szalunki, który patrząc na reakcje studentów podczas zalewania szalunków betonem stwierdził, że „drugi raz w życiu widzi, że beton może sprawiać tyle radości”.

Podczas tegorocznych warsztatów po raz pierwszy w historii wydarzenia organizowanego od 15 lat, modele tronów w skali 1:10 zostały wydrukowane na drukarce 3D. – Być może w niedalekiej przyszłości uda nam się wydrukować z betonu te trony na drukarkach 3D w skali 1:1 – mówił dr Wojciech Ciepłucha z Katedry Projektowania Architektonicznego Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej.

W PRZYSZŁOŚCI BĘDĄ LEPSZYMI ARCHITEKTAMI

Według prof. Jana Dei, dyrektora wykonawczego Stowarzyszenia Producentów Cementu, organizowanie Warsztatów Architektura Betonowa jest elementem działań z architektami, które stowarzyszenie prowadzi od 1997 roku.
– Organizujemy konkurs Polski Cement w Architekturze, na projekt najlepszej realizacji z wykorzystaniem betonu. To konkurs, który ma już ugruntowaną pozycję wśród dojrzałych architektów. Oni sobie cenią nagrody i wyróżnienia w tym konkursie – mówił prof. Jan Deja – 15 lat temu uznaliśmy, że praca z młodym pokoleniem architektów, z ludźmi którzy studiują architekturę, ma sens. Zauważyliśmy, że pomysł zorganizowania takich warsztatów jest strzałem więcej niż w dziesiątkę.

Zdaniem prof. Dei studenci mają ograniczony kontakt z materiałem w trakcie pierwszych lat studiów. – A podczas warsztatów są wręcz zachwyceni tym, że mogą na gorąco dotknąć, poczuć materiał, którym jest beton. Mogą go formować. I wystarczy popatrzeć, jak oni reagują na to, co dzisiaj rano wykluło się z tych form, które przez ostatnich kilka dni były przez nich projektowane i przygotowywane. To najlepszy dowód na to, że takie warsztaty należy robić – tłumaczył prof. Jan Deja. – W tym roku powstała kolejna seria 6 foteli, tym razem „Tronów Rektora”. Dla mnie ważne jest to, że ci młodzi ludzie się angażują. Obserwowałem ich pracę w ciągu całego tygodnia i wiem, że dla nich nie była to zwykła 6-dniowa wycieczka do Krakowa. Widać zaangażowanie w to, co robią. Dzięki tym warsztatom będą lepszymi architektami w przyszłości niż koleżanki i koledzy, którzy nie skorzystali z naszego zaproszenia. Jeszcze raz z satysfakcją stwierdzam, że pomysł sprzed 15 lat był trafiony i przynosi pozytywne efekty.

Gotowe „Trony Rektora” zostały przewiezione do Wisły i zaprezentowane uczestnikom XIII konferencji DNI BETONU, a następnie zlicytowane. Dochód z ich sprzedaży w wysokości 18,9 tysiąca złotych zasilił konto Fundacji „Na Ratunek Dzieciom z Chorobą Nowotworową”.

Piotr Piestrzyński